(www.sarakadee.com, 2551) Grant (Gordon Fincent ) และ
Fiona (Julie Christie) คู่สามีภรรยาวัยเกษียณอายุที่อยู่ด้วยกันมามากกว่า
44 ปี ในวัยเลย 60
พวกเขายังดูหนุ่มสาวกว่าอายุมาก แถมยังชอบใช้เวลาว่างเล่นสกีด้วยกัน
ไปเดินเล่นในป่า ผลัดกันอ่านหนังสือให้อีกคนหนึ่งฟัง หรือไม่ก็สังสรรค์กับเพื่อนฝูง
ความลึกซึ้งที่ทั้งคู่มีต่อกัน ดูได้จากการที่ทั้งคู่ไม่ต้องพูดกันมาก
แค่มองตาก็รู้ใจตามประสาคนที่อยู่ด้วยกันมานาน
ความสัมพันธ์ของพวกเขาหยั่งรากลึกจนมั่นคงอยู่ในครอบครัวเล็กๆ ที่อบอุ่น
กลายเป็นภาพอันสมบูรณ์ไร้ที่ติของความรักแบบเทพนิยายคติ
จนกระทั่งอยู่มาวันหนึ่ง
ขณะที่ทั้งคู่กำลังช่วยกันล้างจานเหมือนที่เคยทำมาจนเป็นกิจวัตร Fiona ก็นำกระทะซึ่งเพิ่งล้างเสร็จไปเก็บไว้ในตู้เย็น
แทนที่จะใส่ไว้ในตู้เก็บของเหมือนทุกวัน
Grant เฝ้ามองเหตุการณ์เล็กๆ ซึ่งไม่น่าจะสลักสำคัญอะไรนี้อยู่เงียบๆ
ราวกับไม่แน่ใจว่า Fiona อาจกำลังเล่นมุก “อำ” เขาอยู่ก็ได้ แต่ไม่ช้า Grant ก็พบว่า “มุกตลก” ของ Fiona
หนักข้อขึ้นเรื่อยๆ จนถึงขั้นต้องแปะฉลากกำกับไว้บนลิ้นชักและตู้เพื่อให้รู้ว่ามีอะไรอยู่ข้างใน
และในระหว่างอาหารค่ำมื้อหนึ่งกับเพื่อนๆ Fiona ก็เกิดนึกไม่ออกว่าจะเรียกขวดไวน์ที่เธอถืออยู่ในมือว่าอะไร
Grant เคยทดลองให้ Fiona หาทางกลับบ้านด้วยตัวของเธอเอง
แล้วเขาพบว่าเธอกลับหลงทางไปไกลจนหาทางกลับมาไม่ถูก นั่นคือจุดเริ่มต้นอย่างช้าๆ
ของเหตุการณ์ที่เป็นจุดผันเปลี่ยนของเรื่องราวชีวิตคู่ของคนสองคน
Grant ได้ไปยัง Meadowlake สถานดูแลผู้ป่วยอัลไซเมอร์ เพื่อไปดูสถานที่และการให้บริการ
เพื่อที่จะใช้เป็นทางเลือกในการรักษา Fiona เมื่อ Fiona
ทราบถึงความเสี่ยงเธอตัดสินใจที่จะเข้ารับการตรวจและเข้ารับการดูแลที่สถานดูแลแห่งนี้
ซึ่งหนึ่งในกฎเหล็กคือผู้ป่วยไม่สามารถพบบุคคลภายนอกรวมทั้งครอบครัวเป็นระยะเวลา
30 วันแรกของการเข้าใช้บริการเพื่อผู้ป่วยจะได้ “ปรับตัว” ให้เข้ากับสภาพแวดล้อมใหม่ได้อย่างดีที่สุด
ด้วยการยืนยันของ Fiona ภรรยาอันเป็นที่รัก ทำให้ Grant
ต้องจำยอมตกลงให้ Fiona เข้ารับการดูแลที่นี่และนี่เป็นครั้งแรกของการจากกันเกินอาทิตย์ของทั้งคู่ตั้งแต่อยู่ด้วยกันมา
44 ปี ระหว่างทางจากบ้าน Fiona เกิดจำขึ้นมาได้เกี่ยวกับเหตุการณ์ความผิดพลาดของ
Grant เมื่อครั้งที่เขายังเป็นศาสตราจารย์มหาวิทยาลัยที่มีคนนับหน้าถือตา
และถลำลึกไปมีความสัมพันธ์กับหญิงสาวซึ่งเป็นนักเรียนของเขาเอง Fiona ไม่ได้ถือโทษคนรักของเธออย่างรุนแรง
แถมยังขอบคุณที่เขาไม่ทิ้งภรรยาไปเหมือนกับเพื่อนอาจารย์คนอื่นๆ
แต่ความรู้สึกผิดของฝ่ายชาย ทำให้เขาลาออกจากงานและย้ายมาใช้ชีวิตอย่างสงบกับภรรยานับแต่นั้น
แม้ว่าสถานการณ์บนรถจะเป็นไปอย่างกระอักกระอ่วน แต่เมื่อถึง Meadowlake Grant ก็ยังคงตามไปยกของให้ Fiona และทำการร่ำลากัน โดยก่อนจากกัน Fiona ได้ขอร่วมรักกับ
Grant ด้วย
Grant ใช้ชีวิตที่ไม่มี Fiona อย่างเงียบเหงาและโดดเดี่ยว
เมื่อถึงวันเยี่ยมเขาแต่งตัวหล่อไปหา Fiona พร้อมช่อดอกไม้ในมือ
รู้สึกตื่นเต้นราวกับหนุ่มน้อยเพิ่งออกเดตเป็นครั้งแรก แต่สิ่งที่รอเขาอยู่กลับไม่ใช่
Fiona คนเดิม เธอทำท่าราวกับว่าจำเขาไม่ได้
และที่ร้ายกว่านั้น เธอมี Aubrey (Michael Murphy) ผู้ป่วยชายในชั้นเดียวกันเป็น “เพื่อนสนิท”คนใหม่
ในขณะที่เฝ้ามองดูภรรยาสนิทสนมกับ Aubrey เรื่อยๆ Grant ได้กลายเป็นคนที่ไม่มีความสุขและดูกระวนกระวาย
หงุดหงิดทุกครั้งที่มาเยี่ยม ในขณะที่เวลาเดินผ่านไปเรื่อยๆ
Fiona ยังคงจำเขาไม่ได้ Grant เองก็สงสัยอยู่บ่อยๆ
ว่าภรรยาของเขาอาจจะแกล้งความจำเสื่อมเพื่อที่จะลงโทษหรือประชดประชันเหตุการณ์ผิดพลาดในอดีตของเขา
ในช่วงแรก Grant พยายามตามตื๊อ Fiona ด้วยการมาหาเกือบทุกวัน
เอาหนังสือมาให้อ่าน หอบช่อดอกไม้มาฝากเหมือนเพิ่งจีบกันใหม่ๆ แต่เมื่อเวลาผ่านไป Grant
ก็เริ่มเรียนรู้ที่จะอยู่ห่างจากเธอ เขาเริ่มคาดหวังให้ Fiona
ปฏิบัติกับเขาเหมือนเดิมน้อยลง และเริ่มเปิดรับความเปลี่ยนแปลงใหม่ๆ
มากขึ้น ซึ่งหนึ่งในความเปลี่ยนแปลงนั้นก็คือ การที่เขายอมรับ Aubrey
เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งในชีวิต
เมื่อประสบปัญหาทางเศรษฐกิจ
Marian
(Dukakis) ภรรยาของ Aubrey ได้ย้ายเขาออกจากสถานดูแล
ซึ่งทำให้ Fiona มีความเครียดเป็นอย่างมากส่งผลให้ร่างกายของเธอทรุดโทรมลงอย่างรวดเร็ว
Grant รู้สึกได้ถึงความเปลี่ยนแปลงและเป็นกังวลอย่างมากเกี่ยวกับอาการของ
Fiona ที่อาจจะถูกส่งขึ้นไปอยู่ชั้น 2 ซึ่งเป็นชั้นของผู้ป่วยที่ต้องได้รับการดูแลเป็นพิเศษ
เขาได้ไปบ้านของ Aubrey เพื่อไปพบกับภรรยาของเขาเพื่อที่จะพยายามให้
Fiona ได้พบกับ Aubrey อีกครั้ง
เขาเลือกที่จะให้ภรรยาของเขามีความสุขกับผู้ชายอีกคนแทนที่จะเห็นเธอเศร้าเสียใจและไม่มีความสุข
ในระยะแรก Marian ได้ปฏิเสธ แต่ในระหว่างนั้น Grant ก็ยังเวียนไปเยี่ยมทั้ง Fiona และ Marian จนความสัมพันธ์ของเขากับ Marian พัฒนามาถึงจุดหนึ่ง
เขาสามารถนำ Aubrey กลับมาเยี่ยมภรรยาของเขาได้ ก่อนที่จะนำ Aubrey
ขึ้นมาที่ห้อง Fiona เขาได้อยู่กับ Fiona
สองต่อสองและเธอก็สามารถจดจำสามีของเธอและความรักที่เธอมีต่อเขาได้ ทั้งสองกอดและมอบความรักให้กัน
แล้วหนังก็ปิดฉากลงตรงนี้
กิจกรรมหลังวัยเกษียณ
Away From Her
เปิดฉากมาด้วยการเล่นสกีของสองคู่รัก Grant และ
Fiona ที่ทำให้เราได้เห็นกิจกรรมแรกที่ผู้สูงอายุทั้งสองได้ทำร่วมกัน
โดยในช่วงต้นภาพยนตร์ได้สะท้อนภาพกิจกรรมไว้อย่างหลากหลาย เช่น ออกไปเดินป่า ผลัดกันอ่านหนังสือให้อีกคนหนึ่งฟัง
หรือไม่ก็สังสรรค์กับเพื่อนฝูง รวมถึงกิจกรรมงานบ้านต่างๆ เช่นการล้างจาน
หรือการจัดดอกไม้ ที่ทำให้คนดูเห็นว่าชีวิตในวัยสูงอายุของคู่สามีภรรยาคู่นี้อบอวลไปด้วยภาพแห่งความสุข
เป็นการลบภาพด้านลบช่วงหลังเกษียณอายุที่หลายคนอาจกังวลและเกิดความกลัวเพราะไม่มีจุดหมายที่จะต้องละจากงานมาอยู่บ้านโดยไม่มีอะไรทำ
เป็นที่มาของความเหงา ความว้าเหว่ เบื่อหน่าย ซึมเศร้า หรือการแยกตัวออกจากสังคม
ในหนังสือคู่มือผู้สูงอายุฉบับสมบูรณ์ เขียนโดยนายแพทย์บรรลุ ศิริพานิช (น.49
– 55, 2549) ได้ให้ความเห็นว่าในวัยสูงอายุเป็นช่วงที่เวลาว่างหาได้ง่ายและมีมาก
ต่างจากวัยทำงานที่เวลาส่วนใหญ่หมดไปกับการทำงานเพื่อหาเลี้ยงชีพและสร้างความมีหน้ามีตาในสังคม
จึงเป็นการดีที่เราจะมีกิจกรรมมากระตุ้นให้ชีวิตของเราเป็นไปอย่างมีชีวิตชีวาและเจริญงอกงามอยู่เสมอการสร้างนิสัยให้มีกิจกรรมยามว่างควรเริ่มตั้งแต่ช่วงชีวิตก่อนเกษียณ
โดยสามารถแบ่งได้เป็น 3 ประการหลักๆ คือ นันทนาการ
การเรียนรู้ และการบริการผู้อื่น ซึ่งสอดคล้องกับความเชื่อของทฤษฎีกิจกรรม (Activity
theory)
ที่ว่าผู้สูงอายุจะมีความสุขทั้งทางร่างกายและจิตใจจากการที่มีกิจกรรมและการเคลื่อนไหวตลอดเวลา
โดยมีประเด็นสำคัญคือ 1. ความพยายามที่จะคงไว้ซึ่งกิจกรรมต่างๆ
เช่นเดิม 2. การมีโอกาสร่วมกิจกรรมในวัยสูงอายุ
ถือเป็นบทบาทใหม่ แทนบทบาทเดิม กิจกรรมเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับผู้สูงอายุ
ซึ่งสิ่งเหล่านี้จะส่งผลให้เกิดบทบาทที่ดีในสังคม โดย Away From Her ได้สะท้อนกิจกรรมที่ส่งผลให้เกิดความสุขในวัยสูงอายุได้อย่างชัดเจน
ภาพลักษณ์ใหม่ของผู้สูงอายุ
และการเป็น Active
Aging
Away From Her
สะท้อนภาพลักษณ์ของผู้สูงอายุที่แตกต่างไปจากภาพที่คนส่วนใหญ่มองว่าผู้สูงอายุ
มักจะเฉื่อยชา อาลัยโลก ไม่สนใจเรื่องความสวยความงาม
แต่ในเรื่องนี้กลับไม่เป็นเช่นนั้น
ภาพยนตร์ได้สะท้อนให้เห็นถึงความกระฉับกระเฉงของ Grant และ Fiona
ในการทำกิจกรรมต่างๆ ด้วยกัน มากไปกว่านั้นคือการสะท้อนภาพความสวยงามของหญิงสาวในวัยสูงอายุได้อย่างละเมียดละไม
โดยเฉพาะตัว Fiona ที่ยังเต็มเปี่ยมไปด้วย “พลังชีวิต” ทั้งสวยสง่าและบอบบาง
แต่ก็ดูอ่อนเยาว์และเข้มแข็งในเวลาเดียวกัน
ฉากหนึ่งที่สะท้อนอย่างเด่นชัดของความสวยและความเข้มแข็งของ Fiona คือฉากที่เธอใส่เสื้อคลุมสีขาว ยืนทาลิปสติก พร้อมหน้าผมจัดเต็มก่อนไป Meadowlake
ที่ทำให้เราต้องตะลึงกับความสวยงามสง่าของหญิงสาวท่านนี้ รวมถึงตัว Marian
หรือ Grant ด้วยที่เมื่อจะไปทานข้าวด้วยกัน
ทั้งสองคนก็ต่างแต่งตัวกันอย่างสวยงาม และเห็นได้ถึงความตื่นเต้น เห็นอารมณ์ความรู้สึกที่สะท้อนถึงความมีชีวิตของคนที่มีเหมือนกันในทุกวัย
สิ่งที่สำคัญที่สุดที่หนังได้มอบประเด็นที่สำคัญในการทำความเข้าใจกับคำว่า “สูงอายุ” คือความสูงในเรื่องประสบการณ์ที่สั่งสม
การเข้าใจโลก และการยอมรับในความเปลี่ยนแปลง
ที่จะเห็นได้ว่าในเรื่องนี้ผู้สูงอายุที่มีความเกี่ยวข้องทั้ง Grant Fiona หรือ Marian ต่างมีความเข้าใจในชีวิต
และยอมรับในความเปลี่ยนแปลงต่างๆ ที่เกิดขึ้นได้อย่างสุขุม โดยไม่ต้องพูดเยอะ
ไม่ฟูมฟาย หรือแสดงอารมณ์ออกมาอย่างมากมายเฉกเช่นวัยอื่น
ซึ่งบุคลิกภาพนี้ภาพยนตร์ได้นำเสนอออกมาอย่างน่าสนใจ เพื่อนใจ รัตตากร (2540) กล่าวว่า การเปลี่ยนแปลงบุคลิกภาพในวัยสูงอายุเกิดจากการเปลี่ยนแปลง
อัตมโนทัศน์ (Self concept) หรือแนวคิดเกี่ยวกับตนเอง
ซึ่งเปลี่ยนแปลงไปมากเท่าไหร่ และไปในทิศทางใด
ก็จะเกิดการเปลี่ยนแปลงทางด้านคุณภาพและปริมาณบุคลิกภาพมากขึ้นเท่านั้น
ซึ่งการเปลี่ยนแปลงก็จะเกิดจากการรับรู้ต่างๆ ในเรื่องของความมีอายุมากขึ้น
การยอมรับจากสังคม การมองเห็นว่าสังคมมองผู้สูงอายุอย่างไร ด้วยเหตุนี้เราคงอนุมานได้ว่าผู้สร้างภาพยนตร์มีแนวคิดในการมองผู้สูงอายุที่เป็นไปในทิศทางบวก
และตัวละครต่างๆ ก็มีการรับรู้
และมีอัตมโนทัศน์ที่ดีในการดำรงชีวิตและในการมองตัวเองในช่วงวัยสูงอายุด้วย
เพศสัมพันธ์กับผู้สูงอายุ
เมื่อพูดถึงเพศสัมพันธ์ในวัยสูงอายุหลายคนอาจคิดว่าเป็นสิ่งที่ไม่จำเป็น
หรือเป็นเรื่องที่ไม่เหมาะสมของคนวัยนี้ แต่เพศสัมพันธ์นั้นเป็นเรื่องธรรมชาติของทุกวัย
ความจริงในบุคคลทั่วไปความต้องการทางเพศยังคงมีอยู่
และแตกต่างกันค่อนข้างมากในแต่ละบุคคลเมื่ออายุมากขึ้น
ถึงแม้ว่าสรีระจะเปลี่ยนแปลงไปตามความชรา ทำให้เกิดความเชื่องช้าลงในปฏิกิริยาตอบสนองทางเพศ
แต่ความสามารถที่จะถึงจุดสุดยอดทางเพศจะยังมีอยู่ทั้ง 2 เพศ เป็นสิ่งที่แน่นอนว่าความต้องการทางเพศ ความรักใครเสน่หาจะยังคงมีอยู่
(บรรลุ ศิริพานิช, 2549) Away From Her ได้สะท้อนให้เราเห็นความธรรมดาและวิธีธรรมชาติของการมีเพศสัมพันธ์ในวัยสูงอายุให้เราเห็นถึงสองครั้ง
คือครั้งที่ Fiona ได้ขอร่วมรักกับ Grant ก่อนที่เธอจะเข้าอยู่ที่ Meadowlake และครั้งที่ Grant กับ Marian ได้ร่วมรักกันหลังจากที่ได้พัฒนาความสัมพันธ์กันมาระยะหนึ่ง
แต่กระนั้นก็ต้องคำนึงด้วยว่าการมีเพศสัมพันธ์เป็นกิจกรรมคู่
ดังนั้นคู่จึงเป็นเรื่องสำคัญ
ถ้าทั้งคู่มีพลังกายพลังใจดีและพร้อมมีเพศสัมพันธ์ก็จะไม่เกิดปัญหา
แต่ถ้าคู่มีความไม่พร้อมก็จำเป็นต้องทำความเข้าใจ และหาทางออกที่เหมาะสม
ความรู้เกี่ยวกับโรคอัลไซเมอร์:
· อาการของโรค
Away From Her
ได้สะท้อนให้เห็นถึงอาการของโรคอัลไซเมอร์ผ่านความผิดปกติของ Fiona
ที่ค่อยๆ
เปลี่ยนแปลงไปรวมถึงการสอดแทรกรายละเอียดของพัฒนาการของโรคอัลไซเมอร์ผ่านฉากการอ่านหนังสือเกี่ยวกับโรคโดย
Grant และ Fiona ในส่วนนี้ทำให้ผู้ชมได้รับรู้และเข้าใจเกี่ยวกับอาการของโรคอัลไซเมอร์มากขึ้น
โดยความรุนแรงของภาวะสมองเสื่อมชนิดอัลไซเมอร์แบ่งได้เป็น 3 ระยะ
(สถาบันเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ, มปป)
ระยะที่ 1 (ภาวะสมองเสื่อมระดับเล็กน้อย) ผู้ป่วยจะหลงลืม โดยเฉพาะเรื่องที่เพิ่งเกิดขึ้นหรือตั้งใจจะทำ
จำไม่ได้ว่าวางของไว้ที่ไหน ชื่อสถานที่ที่คุ้นเคยยังจำไม่ได้ ส่วนความจำเกี่ยวกับอดีตยังดีอยู่
ในระยะนี้ผู้ป่วยจะยังสามารถพึ่งตนเองได้ในชีวิตประจำวัน และการตัดสินใจค่อนข้างดี
ซึ่งสอดคล้องกับอาการของ Fiona ที่ลืมที่เก็บกระทะ และลืมว่าของสิ่งนั้นเก็บไว้ตรงไหนจนต้องเขียนป้ายกำกับทุกลิ้นชักภายในบ้าน
หรือการลืมทางกลับบ้านจำสถานที่ไม่ได้เมื่ออกไปเล่นสกีคนเดียว
ระยะที่
2
(ภาวะสมองเสื่อมระดับปานกลาง) ผู้ป่วยจะมีความจำเสื่อมลงมากขึ้น
มีความบกพร่องในเรื่องความเข้าใจ ความสามารถในการเรียนรู้
การแก้ปัญหาและการตัดสินใจ สังเกตได้จากการคำนวณเลข การใช้ภาษา พูดตะกุกตะกัก
พูดเพี้ยนไปเพราะนึกชื่อที่จะเรียกไม่ได้ ซึ่งสอดคล้องกับ Fiona ที่เมื่อเข้ารับการทดสอบการแก้ไขปัญหา
เธอก็ไม่สามารถตอบคำถามในการแก้ไขปัญหาง่ายๆ ได้
ระยะที่
3
(ภาวะสมองเสื่อมขั้นรุนแรง)
ผู้ป่วยจะจำสิ่งที่เพิ่งเกิดขึ้นไม่ได้เลย ทำกิจวัตรประจำวันไม่ได้ด้วยตนเอง
จำญาติพี่น้องไม่ได้ หรือแม้แต่ตนเองก็จำไม่ได้ จำเป็นต้องได้รับการดูแลตลอดเวลา
ในขั้นนี้อาการของ Fiona ยังไม่เด่นชัด แต่ Fiona นั้นเริ่มที่จะจำ Grant ไม่ได้ และภายหลังที่ Aubrey
ออกจากสถานดูแลก็ทำให้ Fiona อาการทรุดลงทั้งด้านจิตใจและร่างกายจนจะต้องส่งไปอยู่ที่ชั้น
2 ซึ่งเรียกว่า Care wing เป็นชั้นที่ดูแลผู้ป่วยระยะที่
3 ในชั้นนี้เราจะเห็นภาพการที่พยาบาลจะดูแลผู้ป่วยในการทำกิจวัตรประจำวัน
เช่นการป้อนข้าว หรือการร้องเพลงกล่อมไปด้วยในขณะที่ป้อนข้าว
· วิธีการดูแล
ภาวะสมองเสื่อม
ชนิดอัลไซเมอร์เป็นโรคที่ยังไม่ทราบสาเหตุชัดเจน
จึงยังไม่มีการรักษาโดยเฉพาะและยังไม่สามารถป้องกันและรักษาให้หายขาดได้
ดังนั้นการดูแลแบบประคับประคอง การรักษาตามอาการ
ความเห็นอกเห็นใจแลความเข้าใจเป็นหัวใจสำคัญที่สุดในการดูแลผู้ป่วยภาวะสมองเสื่อม การดูแลที่สำคัญคือการมุ่งเน้นให้ผู้ป่วยสมองเสื่อมคงสภาพหรือชะลอให้เสื่อมช้าลง
โดยการบำบัดพฤติกรรม และเสริมสร้างปัญญาทักษะที่จำเป็นในการดำรงชีวิต (สถาบันเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ, มปป) สำหรับวิธีการดูแลผู้สูงอายุที่เป็นผู้ป่วยอัลไซเมอร์นั้น ภาพยนตร์ได้สอดแทรกรูปแบบการดูแลแบบสถาบันไว้โดยการดูแลทั้งหมดจะเกิดขึ้นที่
Meadowlake ซึ่งเป็นสถานดูแลผู้ป่วยอัลไซเมอร์ (Nursing
home) โดยเฉพาะ ภาพยนตร์ได้นำเสนอวิธีการดูแลและกิจกรรมต่างๆ
ผ่านการนำเยี่ยมชมของ Superviser ของศูนย์เมื่อครั้งที่ Grant
ได้มาดูศูนย์ครั้งแรก และตลอดระยะเวลาของภาพยนตร์ที่มีฉากที่ Meadowlake โดยภายในภาพยนตร์ได้เน้นเรื่องของกิจกรรม (Activity) และการปฏิบัติหน้าที่ทางสังคม (Social Function) ของผู้สูงอายุเป็นอย่างมาก
ส่วนใหญ่เราจะเห็นตัวกิจกรรมของผู้ป่วยในระยะแรกและระยะปานกลาง ซึ่งประกอบไปด้วย การต่อจิกซอร์
ดูรายการต่างๆ จากโทรทัศน์ เล่นไพ่ เล่นดนตรี วาดภาพ อ่านหนังสือ ทานอาหาร ส่วนใหญ่จะเป็นกิจกรรมที่ให้ผู้สูงอายุได้ทำร่วมกัน
รวมทั้งการเปิดโอกาสให้ครอบครัวได้มาเยี่ยมด้วย และในส่วนของเครื่องอำนวยความสะดวก
(Facility) ภายในศูนย์เราก็จะเห็นรถเข็น ไม้เท้า
เครื่องช่วยพยุง ที่มีหลากหลายลักษณะตามความสะดวกของผู้สูงอายุ มีเก้าอี้หรือโซฟาตลอดระยะทางเดินภายในศูนย์
และสภาพแวดล้อมของศูนย์ที่จะมีแสงแดดส่องทั่วถึงบริเวณทางเดิน มีการจัดต้นไม้
และดอกไม้เพื่อสร้างความสดชื่นในตัวอาคาร จากการจัดบริการของสถานดูแลที่เน้นความสำคัญของกิจกรรมและการปฏิบัติหน้าที่ทางสังคม
ของผู้สูงอายุนั้นสอดคล้องกับแนวคิด กิจกรรมบำบัด (Occupational therapy) (เพื่อนใจ รัตตากร, 2540)
ซึ่งเป็นอีกสาขาหนึ่งในการดูแลและส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ โดยมีพื้นฐานว่ามนุษย์ทุกคนต้องมีพัฒนาการอยู่ตลอดเวลา
และสามารถทำหน้าที่ของตนได้อย่างอิสระไม่ว่าจะเป็นการงาน (Productivity) การดูแลรักษาตนเองในชีวิตประจำวัน (Self – maintenance task of
daily living) หรือ การเล่น (Play)
ซึ่งภายในภาพยนตร์ก็ได้สะท้อนให้เห็นในเรื่องเหล่านี้ที่จะให้อิสระผู้ป่วยในการใช้ชีวิตของตนเองภายในศูนย์
มีการเข้าสังคม สามารถเล่นและมีปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่นได้อย่างอิสระ
เป็นการสะท้อนถึงการเคารพในศักดิ์ศรีและคุณค่าของมนุษย์ทุกคน ที่สามารถดำรงชีวิต
และตัดสินใจในการใช้ชีวิตของตนเองได้ โดยสถานดูแลทำหน้าที่เป็นผู้อำนวยให้ผู้ใช้บริการสามารถเข้าถึงบริการทางสังคม
สุขภาพ กิจกรรม เพื่อให้เขาสามารถปฏิบัติหน้าที่ทางสังคมและใช้ชีวิตได้มากที่สุดตามระดับความสามารถที่จะอำนวยให้
โดยในส่วนของผู้ป่วยระยะรุนแรงทางภาพยนตร์สะท้อนให้เห็นแค่ว่ามีการแยกส่วนการดูแลในบริเวณชั้น
2 เรียกว่า Care wing ซึ่งมีการดูแลผู้ป่วยตลอดเวลาอย่างใกล้ชิด
· การปรับตัวของผู้ดูแล
Grant ผู้ที่เป็นผู้ใกล้ชิดที่สุดของ Fiona สามีที่ใช้ชีวิตคู่กับภรรยามาเป็นเวลากว่า
44 ปี เป็นบุคคลที่น่าเห็นใจมากที่สุด
เมื่อต้องพบเจอกับสถานการณ์ที่ภรรยาต้องป่วยเป็นโรคอัลไซเมอร์ที่ความจำของเธอ
จะค่อยๆ ลบเลือนลงจนจำไม่ได้แม้กระทั่งคู่ชีวิตและคนที่เธอรัก
มากไปกว่านั้นคือการต้องเห็นภรรยาของตนเองไปสร้างความสัมพันธ์ใหม่กับชายคนอื่น การปรับตัวจึงเป็นสิ่งสำคัญอย่างมาก
ในช่วงแรก Grant ไม่สามารถยอมรับกับการที่ภรรยาของเขาต้องไปใกล้ชิดกับชายคนอื่น
เขาพยายามหาทางตื้อภรรยาทุกวิถีทาง เขาเฝ้าสังเกตการณ์การใช้ชีวิตของ Fiona
ที่มีความเกี่ยวข้องกับ Aubrey ตลอดเวลา Grant
พยายามจะถามพยาบาลว่า “Fiona จะรู้ไหมว่าเขาคือใคร” พยาบาลตอบว่า “เธอรู้หรือไม่รู้ก็ได้
วันนี้อาจจะได้ พรุ่งนี้อาจจะไม่ ไม่มีใครรู้ ทุกอย่างสามารถเปลี่ยนแปลง
กลับไปกลับมาได้ตลอดเวลา เรียนรู้ที่จะยอมรับมัน
อย่าทำอะไรที่มันส่วนตัวมากเกินไปกับเธอ” เราจะเห็นว่า Grant
ได้แสดงความเครียดและความไม่พอใจผ่านการที่เข้าไปหา Fiona ในขณะที่เธอกำลังอยู่กับ Aubrey พร้อมทั้งจับไหล่
และพูดด้วยความอัดอั้นว่า “Fiona ผมสามีคุณนะ
เราแต่งงานกันมาแล้ว 45 ปี มองผมสิ Fiona และนั่นก็ไม่ใช่เสื้อกันหนาวของคุณ เรามีชีวิตคู่ที่ดีด้วยกันนะ”
หลังจากที่ Grant ทำอย่างนั้นก็ได้สร้างความตกใจ
และสร้างความกลัวให้กับ Fiona และทำให้เธอถอยห่างจาก Grant
ไป จากเหตุการณ์นี้คงทำให้ Grant เข้าใจความหมายของคำว่า
อย่าทำอะไรที่มันส่วนตัวกับเธอมากเกินไป เพราะผู้ป่วยอัลไซเมอร์จะไม่สามารถจำบุคคลคนนั้นได้แล้ว
ถึงแม้ว่าเขาจะเป็นสามีที่อยู่กินด้วยกันมา 45 ปีก็ตาม
ผู้ดูแลหรือผู้ใกล้ชิดต้องเข้าใจว่าสิ่งที่ผู้ป่วยแสดงออก
หรือพูดมานั้นไม่ใช่เขาคนเดิม แต่เป็นเขาที่เป็นโรคอัลไซเมอร์ ที่มีข้อจำกัดของโรค
และผลกระทบที่ทำให้เขาจำอะไรไม่ได้ การแสดงออกเชิงตำหนิหรือต่อว่าจึงเป็นสิ่งที่ไม่ควรทำ
เพราะผู้ป่วยสมองเสื่อม แม้ว่าจะมีความผิดปกติทางความจำและสติปัญญา
แต่ก็ยังมีอารมณ์ความรู้สึกเหมือนคนทั่วไป ผู้ป่วยยังรู้สึกดีใจ เสียใจ เศร้าใจ
กังวล อับอาย ดังนั้นการพูดจา สนทนา จะต้องมีความระมัดระวังอยู่เสมอ
และต้องสนใจอารมณ์ของผู้ป่วยทุกครั้ง (สถาบันเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ, มปป)และแล้ว Grant
ก็สามารถปรับตัว ปรับความคิด และปรับอารมณ์ความรู้สึกของตนเองได้ ถ้าคนที่เรารักลืมทุกอย่างเกี่ยวกับเราไปแล้ว
เราจะยังยึดมั่นในสิ่งนั้นอยู่ไหม มันเป็นคำถามที่อยู่กับ Grant มาตลอด แต่เมื่อทำความเข้าใจแล้ว
เราจะเห็นว่ามันมีเหตุบางอย่างที่ทำให้คนๆ หนึ่งสามารถลืมคนๆ
หนึ่งได้ด้วยความจำเป็นของอาการของโรค
แต่คนอีกคนก็ไม่จำเป็นที่จะต้องทำลายศรัทธาในสิ่งที่เรายึดมั่นและรู้สึก
เพราะอารมณ์ความรู้สึก ประสบการณ์ ความทรงจำ และภาพต่างๆ ที่เราได้ทำกับคนๆ
นั้นมันยังคงวนเวียนและยังจำได้อยู่
จึงเป็นหน้าที่ของเราในฐานะผู้ใกล้ชิดที่ต้องปรับความคิดของตัวเอง และทำความเข้าใจ
อย่างเช่น Grant ที่เขาได้เลือกแสดงความรักที่เขามีต่อ Fiona
โดยการพยายามทำให้ Aubrey กับ Fiona ได้เจอกันอีกครั้ง ซึ่งถือเป็นความเสียสละอันเกิดจากความรักที่ยิ่งใหญ่
และความเข้าใจในอาการของโรคอย่างแท้จริง
· ปัญหาทางเศรษฐกิจกับอุปสรรคในการดูแล
ภายในเรื่องนั้นเหตุที่
Aubrey
ต้องกลับมาอยู่บ้านด้วยเพราะครอบครัวประสบปัญหาทางเศรษฐกิจ
ซึ่งสะท้อนให้เราเห็นชัดเจนว่า ปัจจัยทางเศรษฐกิจเป็นสิ่งสำคัญในการดูแลผู้สูงอายุ
และเป็นสิ่งที่จะกำหนดคุณภาพในการดำรงชีวิตของผู้สูงอายุด้วย
เพราะเมื่อบุคคลเกษียณอายุแล้วนั่นหมายความว่ารายได้ทางเศรษฐกิจที่ทำอยู่เป็นประจำจะลดลง
แต่เป็นที่น่าเสียดายที่คนส่วนใหญ่ไม่ค่อยให้ความสำคัญกับการวางแผนทางการเงินหลังจากเกษียณอายุ
ซึ่งข้าพเจ้าคิดว่าเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับทุกคนที่จะต้องรับผิดชอบเบื้องต้นกับตัวเองเพื่อเป็นการป้องกันปัญหาทางเศรษฐกิจที่จะมีผลในภายภาคหน้าเมื่อก้าวเข้าสู่วัยสูงอายุ
ที่มีปัญหาหลายอย่างที่ต้องใช้เงินเข้ามาโดยเฉพาะปัญหาด้านสุขภาพ
ถ้าเราวางแผนทางการเงินดีก็จะสามารถช่วยลดภาระของผู้ดูแลหรือคนในครอบครัวได้ด้วย ซึ่งจากการประสบปัญหาทางเศรษฐกิจดังกล่าวของครอบครัว
Aubrey ได้ส่งผลให้คุณภาพชีวิตของ Aubrey ลดลงไม่เป็นไปดีเหมือนเมื่อก่อนที่จะได้รับการดูแลในสถานดูแลอย่างใกล้ชิด
ซึ่งอาจจะเป็นบทสะท้อนหนึ่งให้เห็นถึงความล้มเหลวในการเตรียมความพร้อมในการเข้าสู่วัยเกษียณอายุของ
Aubrey และภรรยาก็ได้ ศศิพัฒน์ ยอดเพชร (2556) ได้กล่าวถึงองค์ประกอบของความสำเร็จในการเกษียณอายุ
ประกอบด้วย 4 ส่วนด้วยกันคือ การมีสังคมที่ดี
การมีสุขภาพกายที่ดี ภาวะจิตที่ดี และสถานภาพทางเศรษฐกิจที่ดี ซึ่งการวางแผนทางการเงินจำเป็นที่จะต้องทำตั้งแต่อยู่ในวัยทำงานที่เราสามารถหาเงินได้อย่างมั่นคง
โดยมีแนวทาง 5 ขั้นตอนหลักในการวางแผนเพื่อเกษียณอายุคือ กำหนดแนวโน้มว่าคุณจะมีอายุกี่ปี่
ภาวะเงินเฟ้อเป็นอย่างไร คุณต้องการเงินออกมากแค่ไหนเพื่อการเกษียณอายุ
และคุณจะไปถึงจุดนั้นได้อ่างไร โดยพิจารณาจาก 3 ประเด็นคือ
ระยะเวลาแห่งชีวิตของเรา ระดับเงินเฟ้อที่มีแนวโน้ม หรือคาดว่าน่าจะเป็นไปในช่วงเวลาของการเกษียณอายุ
และวิถีชีวิตที่คุณต้องการ ผ่านการทำบัญชีรายรับ – รายจ่าย
การออม การลงทุนในรูปแบบต่างๆ ที่ส่งผลระยะยาวในวัยหลังเกษียณ
หรือการวางแผนการทำงานหรือการเพิ่มรายได้หลังเกษียณ
รวมทั้งการประเมินหรือการคาดการณ์ถึงชีวิตที่คาดหวังหลังเกษียณของท่าน ร่วมกับการวางแผนทางการเงินเพื่อให้เห็นความสอดคล้องกันของรายได้ของท่าน
และเงินที่ท่านจะมีหลังเกษียณเพื่อที่จะใช้เป็นแรงจูงใจในการสร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจให้กับตนเอง
เพื่อเก็บไว้ใช้ในวัยเกษียณ
และลดภาระของครอบครัวที่ต้องดูแลเมื่อเกิดเหตุการณ์ที่ไม่คาดคิด
· บทบาทของนักวิชาชีพกับการดูแล
นักวิชาชีพเป็นส่วนสำคัญอย่างมากในการดูแลผู้ป่วยอัลไซเมอร์
หรือในการดูแลผู้สูงอายุ
โดยนักวิชาชีพที่เด่นชัดที่สุดในเรื่องนี้เราจะเห็นเพียงวิชาชีพเดียวคือ พยาบาล
ที่ทางภาพยนตร์ได้ให้พยาบาลคนนี้ เป็นวิชาชีพที่ทำหน้าที่ในการดูแลผู้สูงอายุในหลากหลายด้าน
ไม่ว่าจะเป็นการดูแลผู้ป่วยโดยตรง หรือการทำหน้าที่ประคับประคองจิตใจ
คอยตอบคำถามของญาติหรือครอบครัว
คอยเตรียมครอบครัวให้พร้อมเมื่อเจอคนไข้ที่อาจมีลักษณะบางอย่างที่เปลี่ยนไป
การสะท้อนให้ญาติหรือครอบครัวได้เข้าใจในตัวอาการของโรค
ซึ่งข้าพเจ้าคิดว่าเป็นจุดอ่อนของภาพยนตร์ที่ให้นักวิชาชีพเพียงวิชาชีพเดียวมารับบทในการดูแลผู้ป่วยและครอบครัวในขณะที่ผู้ป่วยจำเป็นต้องได้รับการดูแลในทุกมิติและต้องการความเชี่ยวชาญจากหลากหลายวิชาชีพที่มีส่วนเกี่ยวข้อง
ทั้งในมิติของกาย จิต และสังคม ซึ่งข้าพเจ้าคิดว่านักวิชาชีพที่ต้องเข้ามามีบทบาทเพิ่มเติมจากที่ภาพยนตร์ได้เล่า
คือหมอ ที่มีความจำเป็นในการดูแลรักษาทางด้านร่างกาย จิตแพทย์และนักจิตวิทยาที่เข้ามาดูแลในด้านจิตใจ
และนักสังคมสงเคราะห์ที่ต้องเข้ามาทำงานในมิติของสังคมของผู้ป่วยและญาติ
ดังที่เราจะเห็นว่าการเจ็บป่วยของคนๆ
หนึ่งได้สร้างผลกระทบทางสังคมให้กับตัวผู้ป่วยเอง และคนรอบข้างด้วย
การออกแบบการดูแลทางด้านสังคม การทำงานในด้านการเตรียมความพร้อมครอบครัว
ให้สามารถปรับสภาพและทำความเข้าใจในลักษณะพิเศษของผู้ป่วยเป็นหน้าที่สำคัญของนักสังคมสงเคราะห์ที่จะสะท้อนเหตุการณ์
และการพูดคุยทำความเข้าใจกับครอบครัวหรือคนใกล้ชิดให้เข้าใจในสถานการณ์ที่กำลังเป็นอยู่และการเตรียมการรับกับสถานการณ์ที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต
เอกสารอ้างอิง
หนังสือ
บรรลุ ศิริพานิช. (2549). คู่มือผู้สูงอายุฉบับสมบูรณ์ (พิมพ์ครั้งที่ 21). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์หมอชาวบ้าน.
ศศิพัฒน์ ยอดเพชร. (2532). แนวทางการจัดสวัสดิการสำหรับผู้สูงอายุ. มปท.
สถาบันเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ. (มปป). โรคสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ.
มปท.
เพื่อนใจ รัตตากร. (2540). กิจกรรมบำบัดในผู้สูงอายุ. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่,
คณะเทคนิคการแพทย์.
เอกสารประกอบการเรียน
ศศิพัฒน์ ยอดเพชร. (2556). ทฤษฎีแนวคิดที่เกี่ยวกับการเกษียณอายุ.
เอกสารประกอบการเรียนวิชา การเกษียณอายุ การวางแผน และการปรับตัว, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์,
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์. วันที่ 24 มิถุนายน 2556,
ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2556.
ออนไลน์
ธีปนันท์ เพ็ชร์ศรี. Away from
Her : รักแท้บทสุดท้าย. (2551) สืบค้นเมื่อวันที่ 25 พฤศจิกายน 2557, จาก http://www.manager.co.th/Entertainment/ViewNews.aspx?NewsID=9510000012744
ภัทรวดี สุพรรณพันธุ์. Away
from Her แด่ความทรงจำที่ยังมีลมหายใจ. (2555) สืบค้นเมื่อวันที่ 25 พฤศจิกายน 2557, จาก http://www.sarakadee.com/2008/07/24/away-from-her/
วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี. Away from Her. สืบค้นเมื่อวันที่ 25 พฤศจิกายน 2557, จาก http://en.wikipedia.org/wiki/Away_from_Her
www.bloggang.com. Away From Her (2008) – เมื่อคนรักของเราเป็นโรคอัลไซเมอร์. (2553). สืบค้นเมื่อวันที่ 25 พฤศจิกายน 2557,
จากhttp://www.bloggang.com/mainblog.php?id=abandonguy&month=04-08-2010&group=1&gblog=19
